2/3)
Okuyunun dikkâtine: Başlık kod’lu; (1/3) ; (2/3) ; (3/3) olarak yazı dizisi olarak konuları işleyeceğiz.(..beher kod üzerine tıklayıp bkz.) H A T I R L A T I Ş :
BKZ. Bu konuların BAŞLIĞI olan o anlatıların SONU şöyle bitmişti: ” SN. MÜDÂVİMLERİM: Bu (A), (B) BÖLÜM BAŞLIKLI anlatılarımdan;
(A) BÖLÜMÜ MEHTER TK.I KURULMASININ “GEREKLİLİĞİ HK.da”
bilgilendirişleri bitirerek; devâmı (B) şıkkı olan:
(B) BÖLÜMÜ “MEHTER TK.I KURULMASININ “GEREKLERİ HK.da“ bilgi dağarcığımızı, müteakip yazılarımızda sunmaya çalışalım.
* * *
..Şimdi de o MÜTEÂKİP yazıyı; “B) GEREKLERİ HK.da“ bilgileri sunalım:
Önce anlatılacak konuları listeleyelim her defâ ki gibi: 1) Ö N S Ö Z
2) İNSAN UNSURU ( KADROLAR HKda; ayrıca konular işlenecektir.)
3) PARA GÜCÜ
4) GÖNÜLLÜLÜK KAVRAMI HK.DA
5) MEHTERHÂNE ( f i z i k î ) ORTAMI
1) Ö N S Ö Z
DEĞERLİ OKURLARIM
MEHTER(+hâne) NİYETİ, KARARI verilmesinin akabinde, hâni ünlü bir ata sözümüz vardır; “hamama giren terler” diye… İşte, bu anlatılacak bölümümüz yoğunluklu olarak, parasal yönü + kadrolar
oluşturulması ve bunlar kadar da önemlisi; “Olması lâzım gerektiği ciddîlikte” giysi, pusat, kisve, çalgı alâtları toplamına verdiğimiz tanımlayışla “LÂZIMELER” konu(m)larıdır.
Tabii bütün bunların hepsinin mekânı olarak da “MEHTERHÂNE”
AMAÇLI YAPI ya da YAPI BÖLÜMLERİ sağlanmasıdır…
Siz(ler)e, bil(mey)in, ciddiyetine-önemine binâen anlatayım:
Mehter(+hâne) faaliyeti için şu 3 koşul çok önemlidir:
1) Finans ; 2) Topluluk / insan unsuru ; 3) Bilinçli hoca(lar)
Bu, 3 s a c a y a ğ ı o l g u oluşturulmadıkça, sakın hâ! bu işe aslâ ve kat’a başlanılmamalıdır… Netice; emek, masraf, zaman kaybı, vd. hususlar sonuç olarak hüsrândır… Her tür olumsuzluğa ve de zorlamalarla “biz yaptık oldu” , ” imkân ve de şartlarımızla ANCAK bu kadar oldu” , vb. yetersizliklerle mehter oluşturduysanız; MEHTER takımınız muhtemeldir ki benim ısrârla vurgulayıp, ‘topa tuttuğum’, folklörik görünümlü türdendir…
Aman hâ! Sâkın ola ki hâ! Lütfen, geleneklerimizin en miheng
taşı, mümtâz/seçkin, görkemli olmasına son derece önem verilmesi
icâp eden mehterleri(mizi); heves, istek, ihtiyâc, övünç, vb. arzular
uğruna, NÂ HOŞ gayrî ciddi mehter kurarak, ÖZ fedâ edilmemelidir!
O tür mehterlerin oluşumuna kimsenin ne haddi ve de ne hakkı
olmalıdır… Bu yazdıklarım aslâ boşuna değildir. Kanıtları mı ? Şöyle
bir dolaşınız İNTERNET’de (=İNT.’de) mehter resim ve video, vb.
görüntülerine, sözümün doğruluğuna müdrik olacaksınızdır…
Çağrılıpta, ön görüşme ve fizibilite sunmağa gittiğim (adı mahfûz)
bir belediyedeki konuşmalarımızdan bir anekdot’u aktarayım:
“-Biz şu sayıda takım olsun istiyoruz.”, “-Neden ille de o sayı da ?”
“-Çünkü, minibüsümüz koltukları o sayıda… Kimse ayakta kalmasın”
“-Ben, şaşırdım doğrusu… Şu anki belediyede de otobüsü yetmiyor,
ilâveten, minübüs servis ediliyor takım için…” ..Bu ara, Bşk. söze
girerek. “-İşi bilen, hoca. Ne gerekiyorsa, temine çalışalım. Sizler, o
takımı faal hâline getirin ben mehterin de ihtiyâcını karşılayabilecek
çok amaçlı hizmet adıyla otobüs dahi alabilirim…” Danışman; bana, Bşk.a, a’bire lâf sürdürür:“-Ama, sn. Bşk.ım,…ili mehterini referans
aldık, onlar, az kişi ile bu işi hâllediyorlar..” ..Ben, lâfa girerekten:
“-Bşk.ım o mehteri danışmanınız, Lap-top’ta gösterdi gördüm; Ben,
size en az kadrolu 3 kat’lı mehteri; “olması lâzım gerektiği gibi“, en alâ
kurarım, faaliyeti esnâsında da bir süre birlikte çıkarım… Ben aslâ
öyle uyduruk “TEK SIRALIK(!)”, tanışlarıyla kikiri, hihhhi, cıvık, gayri
ciddi tavırlı mehteri mümkünâtı yok kurmam hattâ ilgilenmem; hâ,
ben belirttiğim gibi, “olması lâzım gerektiği ciddiyette” oluştururum
temelli ayrıldıktan sonra, bâzı ‘çoook bilmiiiişleri olan‘ mehterlerde de
yapıldığı gibi, takımı dilenilen şekile dönüştürebilirsiniz,karışamam.
Ama benden bir misyon adamı olarak aslâ taviz beklemeyiniz…
Çok değerli okurlarım; bâzı “olmazsa? Olmaz!” kurallardandır, mehterlerimizdeki KADRO/İNSAN unsuru…
Spor takımlarının müsabakalarda zorunlu kadro sayıları gibi düşünmeliyiz mehterlerimizi de… “Yâni!” ÖN SÖZ’ümüzü bu kadarlıkla yetinerek, konulara değinelim. ..2) İ N S A N U N S U R U..
Kadro, mehterlerde ciddiyetle uygulanılması önemli husustur.
Mehterlerin kadro yapılanmaları “KAT” tanısıyla belirtilir. KAT,
Anadolu kırsalından bir tâbirdir. Aile reisi pazara gittiğinde; hâline
göre, yabanlık, günlük, bayramlık olarak, kendisine, çocuklarına,
1, 2, ilâ. KAT urba / dış giysi alırdı… (..Bu tâbir halâ giysi için kullanılır.)
..İşte, KAT; halk tâbiri/deyimi olaraktan, mehter takımlarımızın
kadro yapılanmalarına da esas olmuş bir tâbirdir. ŞÖYLE Kİ:
Gelenevîliği-kutsiyeti önemsenerek mehterler “(1) dışında” hep TEK SAYILI, yâni: (3), (5), (7), (9), KAT’lı olarak oluşturulurlar.
Her KAT’lı adlandırıştaki sayı kadar; çalgıcı(lar), ve bir misli
cevgâniler/meşkçi=hânende=korist olmalıdır. Örnekler ile açıklayalım:
5 KAT’lı mehter de: 5 zurna, 5 boru, 5 nakkâre, 5 çalpara zil, 5 davul
3 KAT’lı da: 3′er ; 7 KAT’lı da: 7′şer ; 9 Kat’lı da: 9′zar çalgı(cı), vb.ilâ. olur. CEVGÂNİLER ise; KAT sayısı kadardan, bir misline dek, olur.
(..Cevgâni öyleliği; olası eleman sorunlarının telâfisi için tolera gereğidir…)
SANCAKLAR; Temsîl ettiği târihi devrin sancak türü sayısıncadır.TUĞLAR; Sancak’ın olmadığı dönemleri temsîlendir. KAT sayısınca konur;
(..Ancak! (3), (5) Kat’lı mehtere; Kısım temsîli 7 tuğ konursa hâşmetli olur) Şimdi bu KAT konu(m)ları bilgilenilmesinden sonra M E H T E R
KADRO BÖLÜMLERİ vereceğimiz bilgilerle daha kolay anlaşılacaktır.
MEHTERLER; 3 ANA BÖLÜMDEN,
..O BÖLÜMLER DE, ARALARINDA AÎDİYETİ KISIMLARDAN OLUŞURLAR:
TAKIM, ÖNDEN-GERİYE DİZİLİŞİ, ŞÖYLEDİR:
A) SANCAK BÖLÜMÜ: Sancaktarlar ; Muhafızları ; Tuğcular KISMI.
B) CEVGÂNİLER BÖLÜMÜ… “EK KISIM olarak” oluşturabilen takımlar;
CEVGÂNİ BÖLÜMÜ önünde ” Osmanlı makâm yetkilileri “ kıyâfetliler olabilir.
C) ÇALGICILAR BÖLÜMÜ: Gelenevi 5 tür çalgı KISMI ve de “varsa” Kös KISMI
(Çalgılar: Kaba zurna, boru/trompet, nakkâre, çalpara zil, davul)
(..Kös kısmı: 1 Köszen ile, 2 kös yardımcısından oluşur.)
Şimdi de, sayısal İNSAN UNSURU değerlendirmelerine deyinelim: “Mehter Takım(lar)ı’nın n i z â m î d i z i l i ş i olarak”
En küçük (3) KAT’lı mehter takımı için gereken insan topluluğu:
A) - - - - - - - - - - - - - - - - S a n c a k B ö l ü m ü - - - - - - - - - - - E. Â. (Emir-i âlem/Çorbacıbaşı)
(Muhafızı)…Yeşil Sancak AK âlem Al sancak…(Muhafızı)
tâli Tuğ Hücûm Tuğu tâli tuğ
(..varsa Oğuzboyu tuğu )
tâli Tuğ - tâli Tuğ
tâli Tuğ - tâli Tuğ
B) - - - - - - - - - - - - - - C e v g â n i l e r B ö l ü m ü - - - - - - - -
M. b. (Mehterbaşı)
Cevgâni Cevgâni Cevgânibaşı
Cevgâni Cevgâni Cevgâni
C) - - - - - - - - - - - - - - - Ç a l g ı c ı l a r B ö l ü m ü - - - - - - - -
Zurnazen Zurnazen Zurnazenbaşı
Boruzen Boruzen Boruzenbaşı
Nakkârezen Nakkârezen Nakkârezenbaşı
Çalpara zilzen Çalpara zilzen Çalpara zilzenbaşı
Davulzen Davulzen Davulzenbaşı
Köszen yrd.cısı Köszenbaşı Köszen yrd.cısı
Üstte, (3) KAT’lı bir mehter takımı (için) kadro yapılanmasının dizilişi;
“YÜRÜYÜŞ KOLU” nizâmındaki konumuyla sunulmuştur.
Görüldüğü üzere; 3 ANA BÖLÜM; GRUP aralıkları ile de bes’bellidir:
A) Sancak Bölümü; B) Cevgâni Bölümü; C) “5 tür” Çalgıcı Bölümü. Yine görüldüğü gibi; çalgı alâtlarına ek, kullanıcısı/oynat(tır)anı
anlamına gelen: Eski adıyla ZENNE=erkek köçek/oynayıcı, ZEN=erkek çalgıcı, adlı eski tâbir, “birleşik isim takıları ile” mehterlerin çalgıcısıları sâzendeleri isimlendirilirler.
Üsteki diziliş hâli; çalışma-GÖREV sürecinden görünüm olan: YÜRÜYÜŞ
NİZÂMI konumu olup, görüldüğü üzere EMÎR-İ ÂLEM ve MEHTERBAŞI olarak BÖLÜM BAŞ ÂMİRLERİ ; ayrıca da her saz kısımına ait olarak,
sıralarının sağ başında ……zenbaşı‘ları bulunur. Ve bu dizilişleri de gelenevî hep böyledir.
(.Bu konular; “nâsipse” daha sonra, “KADROLAR” bahsinde anlatılacaktır.)
Takımın GENEL YÜRÜYÜŞ NİZÂMI görüntüsü MUTLAKA; üstteki 3′lü dizi konumunu arzetmelidir. Ancak, aynı kısım elemanı; arkada, önde TEK, bir yanda bitişik ÇİFT hâlde olamaz. ÇİFT hâli:(..Bkz. üstte ) TUĞCU dizilişi gibi; sırf kenarlardan diziliş yapılır, ortası boş kalabilir.
Sancaklar ve Muhâfızları /Zırhlılar; sırasında 5′li dizi görünümlü olmalıdır. Yâni, zırhlılar: Sancaktarın; yarım adımlık ön-yandışında
durur-yürürler (..ki’ hem gerektiğinde ön korumayı hem de takımın
yakınında birlikte yürüyen yayalardan, takıma yol açarlar…
Yukarıda (3) KAT’lı mehterin “YÜRÜYÜŞ Kolu, NİZÂMI”nda dizili
belirtmemizden hâsıl bâzı terimleri de yazmamızdan kaynaklanan o
açıklamaları yaptıktan sonra, gelelim aynı dizilişli takımın üzerinden
bir-bir sayarak, minumum/en az sayılı bir “Mehter Takımı”nın olması
gerekir “İNSAN UNSURU”nu; hastaydı, işinden izin alamadıydı, önemli
işi, mâzereti, falan-filan icâbı gelemeyenlere karşılık ihtiyâten de
10 kişiden az olmamak üzere yedek koymayı unutmayalım…
Bu değerlendirmeler ile üstten nâkil 38 aslî kadro idi..
..Yedek………….: 10-12 kişi kadar
3 Kat’lı mehter için T O P L A M…: 48-50 kişi gibi. gerekir.
Evet, bir mehter takımının sıradan folklör takımından farklılığı
sâdece İNSAN UNSURU olarak, böylesine en az sayıda olmasıdır…
Hem sonra şu da iyi bilinmelidir ki; mehter KAT’ı ne kadar çok
olursa, o kadar hâşmetli gösterişliliği artar; tabii, koreografiği ve ki
müzikalitesi önemini de pekiştirdiyse o kalabalıklığına…
..ŞİMDİ; tâ “ 1) ÖN SÖZ ” bahsinin sonunda anlattığım anekdota
göre, bir minibüs koltuğu sayısına prangalanmış mehteri, gelin hadi
mehter diye “misyonel şiârı ve bilinciyle” kurup-yetiştirin… Zinhâr! Zâten mehterlerimizin, seviyeliliği-seviyesizliği tartımında da,
en belli kuralların başında, “KAT özelliğine de, uyuluyor mu !?!” diye de
gözlemlenilmesidir… Hele-hele takımın tamamı her sırası olarak;
“yanlamasına” TEK, ya da bitişik ÇİFT dizili ise(!!!), küllem yanlıştır…
Gelenevî diziliş üstteki 3′lü ve “ifâdelendirildiği gibi” olmalıdır.DİĞER KAT’LI MEHTERLERİ DE, YAKLAŞIK SAYISAL KİŞİ OLARAK ÖRNEKLEYELİM:3 KAT’lı 38 kişi idi. (5) tür saz ve cevgen, (..2 KAT’ın kişileri ilâvesi ile ) = :
5 tür X 2 kişi=10 kişi sazende + 4 cevgâni = 52 kişi (5 KAT’lı mehter)
5 tür X 4 kişi=20 “ ” + 8 cevgâni = 66 kişi (7 KAT’lı mehter)
5 tür X 6 kişi=30 ” saz+(2 tuğ)+12 cevgâni =82 kişi (9 KAT’lı mehter)
-NOT: Sancak Bölümü 4 köşesi de zırhlı konursa EK +2 zırhlı kişi, ve;
..Kaç KÂT’lı olsa da, yedek en az 10 kişi katmayı unutmayınız.
İŞTE DEĞERLİ OKURLAR; MEHTER TAKIMLARI ASLÎ KADROLARINA
GÖRE “ İ N S A N U N S U R U” ..G E R E K L E R İ HK.DA.. BÖYLEDİR…
BU “İNSAN UNSURU” VE MADDÎ İMKÂNI SORUN OLMAYAN MEHTER
MÜTEŞEBBİSLERİNE, TAM ŞU AN ÖNEMLİ BİR HUSUSU DA ZİKREDİP,
ANLATIMIMIZIN BU KISMINA NOKTAYI KOYALIM:
SANCAKLAR, SAZENDEBAŞILAR, KÖSZEN GRUBU, VE EMİR-Î ÂLEM
-MEHTERBAŞI GİYSİLERİ İLE AÎDİYETİ SAZ VE KİSVELERİ BİRER YEDEK
YAP(TIR)ILIR DA, İNSAN SAYISI O SAYICA YETİŞTİRİLİRSE…
İŞTEEE, NE ZAMAN Kİ, AYNI GÜN AYNI ZAMAN DİLİMİNDE 2 AYRI
YERDE MEHTERE DÂVET OLURSA; RANT/GELİR SAĞLAYIŞ AÇISINDAN, MEHTER MİSYONUNU GÖRDÜRMEK BAKIMINDAN, MEHTERİ İSTENEN O YERDE BULUNMASIYLA MEMNUN ETMEK ADINA DA…
DERİM Kİ ; ÖNERİRİM Kİ ; VE BÂZI MEHTERLERDE UYGULADIĞIM GİBİ DE:
ÜSTTEKİ ÖRNEKLEDİĞİM KAT TÜRLERİNDEN (7) KAT’lı OLANINI
KURDURUPTA, GEREKTİĞİNDE AYNI TAKVİME VE ZAMAN DİLİMİNE DE RASTLAYAN DÂVETLER İÇİN (7) KAT’ı : 3′ER KAT’lı ; 2 AYRI TAKIMA
DÖNÜŞTÜRÜP, HİZMETİ ÇOK YÖNLÜ İSTİFÂDELİ OLARAK SÜRDÜRÜLÜŞ
İMKÂNI OLABİLMESİ AVANTAJLARINI DA HATIRLATMIŞ OLALIM…
..3) P A R A G Ü C Ü..
ÜSTTE, “Hamama giren terler” ata sözünü etmiştik. Tek düze,
yalın bir ifâdeyle, mehterler, emsâlleri bando vd. müzik toplulukları
misâli hep sarfiyât(lar)a müteâllik kuruluşlardan değildirler…
Tabiiki, kuruluş aşamasında, hattâ bir çok da bedâva görevlere
gidilmesi hâlleri sürecinde, demirbaşlar, lâzımeler, hocalar, vesâir
giderler külliyetli sarfiyât kalemleri olarak, çok görünse de, SABIRLA
ve dolu-dolu fûl bir sezonla tüm yapılan masrafları fit edip, sonraki
müteâkip sezon(lar) boyu, RANT’a/gelire kavuşulur…
İşte, öyle bir çok amaçlı yatırımdır ki mehterler; ne cami-hayır
dernekleri misâli yalvar-yakar yardım makbuzlarıyla para toplayış
sıkıntısına duçâr eder, ne de düşünüpte yapabilirmiyiz ki !?! endişe
ve tereddütlüğe mahâl bırakmaz sürekli gelirâtlarıyla… YÂNİ:
TAKIMIN MENSÛPLARINA; başta görev gelirâtlarını iyileştirmek,
lokalleri ortamını sağlamak, gerekli âcil yardımlarda bulunmak gibi,
imkân iyileştiriminde “düğün salonu” dâhil bâzı yatırımlar için elzem
paraların temel öz kaynağı “GÖREV BEDELLERİ”nden kasaya ait olan
birikimlerle, kolaylıkla her yapıcı yatırıma çâre olabilir…
AMMA İLÂ VELÂKİN; masraflarını fit edip, bütünüyle ‘R A N T’a
geçinceye kadar olan o “iyi günler gelecekte!” edebiyâtına, sabır ve
tahammül edebilmek!… Bunun için’se çoğu yeni mehterlerimizdeki
müzmîn illet olan, dolayısıyla da mehterlerimizi göreve çıkamayacak
hâle dönüştüren, “GÖNÜLLÜLÜK ESÂSI” kuralıyla, “İNSAN UNSURU”ndaki
ilintili sağlanılması güç o anlaşılmazlığı, anlaşılır hâlini anlatalım..
4) Mehterlerde G Ö N Ü L L Ü L Ü K KAVRAMI HK.DA
Mehter takımlarının kurucu ilgilileri tarafından, h e r fırsatta
dillendirilen: “…arkadaşlar, mehterler; ‘G Ö N Ü L L Ü hizmet’ sürdürülür
DÛALI Ocaklardır..” vb. sözler çoook edilir. O tür söylemlerde gerçek
yanlar vardır; ama herşeyi de “gönüllü”lükle sürdürülemeyeceği, ayrı
daha önemli bir gerçektir…
Mehterlerdeki olması lâzım zarûri “GÖNÜLLÜLÜK” şöyledir:
( ……..devâmı: (3/3) Bölümündedir, tıklayınız……..)
Ve Aleykûm es selâm! V.V.
HAYIRLI; VAKİTLER-KARARLAR DİLEĞİYLE;
ve dahi, EN DERÛNÎ MUHABBETLERİMLE
Münür AKYIL / Mehterci Dede
– - - - - - - - - Yazı dizisi: (2/3) Bölüm sonu - - - - - - - - - - - - - Yazı dizi öncesi için (1/3) ..bitince de.. (3/3) üzerine tıklayınız - - - -